IFRS 18: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

IFRS 18 – Presentation and Disclosure in Financial Statements là chuẩn mực mới do Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế (IASB) ban hành vào tháng 4/2024, thay thế IAS 1 – Presentation of Financial Statements. Chuẩn mực có hiệu lực đối với các kỳ báo cáo thường niên bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2027, đồng thời cho phép doanh nghiệp áp dụng sớm.

Điểm đáng chú ý là IFRS 18 không đơn thuần thay đổi cách trình bày báo cáo tài chính. Chuẩn mực đưa ra các yêu cầu mới về phân loại thu nhập và chi phí, các chỉ tiêu tổng hợp bắt buộc trên báo cáo lãi hoặc lỗ, các chỉ số hiệu quả do ban lãnh đạo xác định (Management-defined Performance Measures – MPMs), cũng như nguyên tắc tổng hợp và phân tách thông tin.

Vì vậy, doanh nghiệp đang áp dụng IFRS hoặc chuẩn bị chuyển đổi sang IFRS cần bắt đầu đánh giá tác động từ trước ngày có hiệu lực. Việc chuẩn bị sớm giúp doanh nghiệp xác định những thay đổi cần thực hiện đối với báo cáo tài chính, dữ liệu kế toán, hệ thống báo cáo quản trị và quy trình kiểm soát.

IFRS 18 thay đổi những gì trong báo cáo tài chính?

IFRS 18 tập trung chủ yếu vào cách doanh nghiệp trình bày và thuyết minh thông tin về kết quả hoạt động, đặc biệt trên báo cáo lãi hoặc lỗ. IASB xác định ba nhóm thay đổi chính: yêu cầu trình bày các chỉ tiêu tổng hợp bắt buộc (specified subtotals) trên báo cáo lãi hoặc lỗ; yêu cầu công bố MPMs; và nguyên tắc mới về tổng hợp, phân tách thông tin.

Bổ sung các chỉ tiêu tổng hợp bắt buộc trên báo cáo lãi hoặc lỗ

Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất của IFRS 18 là yêu cầu doanh nghiệp trình bày một số chỉ tiêu tổng hợp bắt buộc (specified subtotals) trên báo cáo lãi hoặc lỗ.

Trong đó, đáng chú ý là operating profit – lợi nhuận hoạt động và profit before financing and income taxes – lợi nhuận trước tài chính và thuế thu nhập.

Các chỉ tiêu này tạo ra một cấu trúc trình bày có tính nhất quán hơn giữa các doanh nghiệp áp dụng IFRS, giúp người sử dụng báo cáo tài chính dễ dàng hơn khi đánh giá kết quả hoạt động của doanh nghiệp.

Do đó, doanh nghiệp cần xem xét cách các khoản thu nhập và chi phí hiện đang được phân loại trên báo cáo kết quả kinh doanh và xác định liệu cách phân loại hiện tại có phù hợp với các yêu cầu mới của IFRS 18 hay không.

Tăng yêu cầu công bố Management-defined Performance Measures

IFRS 18 đưa ra yêu cầu về Management-defined Performance Measures (MPMs) – các chỉ tiêu tổng hợp về thu nhập và chi phí do doanh nghiệp xác định, được sử dụng trong các thông tin công khai bên ngoài báo cáo tài chính để truyền đạt quan điểm của ban lãnh đạo về một khía cạnh kết quả tài chính của doanh nghiệp.

Các chỉ tiêu như vậy có thể xuất hiện trong những tài liệu hoặc thông tin mà doanh nghiệp công bố rộng rãi. Khi thuộc phạm vi MPM, doanh nghiệp phải cung cấp thông tin giúp người sử dụng báo cáo tài chính hiểu chỉ tiêu đó và mối liên hệ của nó với các chỉ tiêu được IFRS quy định.

Điều này khiến doanh nghiệp cần rà soát không chỉ báo cáo tài chính mà cả cách doanh nghiệp đang sử dụng và công bố các chỉ tiêu tài chính trong các kênh thông tin công khai.

Thay đổi nguyên tắc tổng hợp và phân tách thông tin

IFRS 18 cũng tăng cường yêu cầu về aggregation and disaggregation – tổng hợp và phân tách thông tin.

Mục tiêu là hạn chế tình trạng thông tin được tổng hợp quá mức khiến người đọc khó nhận diện các khoản mục có tính chất hoặc chức năng khác nhau, đồng thời tránh việc trình bày quá chi tiết nhưng không mang lại thông tin trọng yếu.

Doanh nghiệp vì vậy cần đánh giá lại cách nhóm các khoản mục trên báo cáo tài chính và trong phần thuyết minh.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước khi IFRS 18 có hiệu lực?

Thời điểm 01/01/2027 không nên được xem là thời điểm bắt đầu triển khai IFRS 18. Với những doanh nghiệp có hệ thống báo cáo phức tạp, việc chuẩn bị cần được thực hiện trước đó để có đủ thời gian đánh giá tác động, điều chỉnh dữ liệu và kiểm tra báo cáo so sánh.

Rà soát mức độ ảnh hưởng của IFRS 18

Bước đầu tiên là thực hiện impact assessment để xác định IFRS 18 ảnh hưởng đến những phần nào trong quy trình lập báo cáo tài chính.

Doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng việc rà soát:

Báo cáo kết quả kinh doanh hiện tại.
Cách phân loại thu nhập và chi phí.
Các khoản mục đang được tổng hợp hoặc phân tách.
Các chỉ tiêu tài chính được ban lãnh đạo sử dụng.
Các chỉ tiêu tài chính xuất hiện trong báo cáo thường niên hoặc tài liệu công bố công khai.
Nội dung thuyết minh báo cáo tài chính.
Quy trình thu thập dữ liệu phục vụ lập báo cáo.
Khả năng đáp ứng của hệ thống kế toán và báo cáo quản trị.

Kết quả của bước này nên cho doanh nghiệp một IFRS 18 gap assessment – xác định rõ điểm nào đang phù hợp, điểm nào cần điều chỉnh và mức độ ưu tiên của từng thay đổi.

Rà soát cách phân loại thu nhập và chi phí

IFRS 18 yêu cầu phân loại thu nhập và chi phí trong báo cáo lãi hoặc lỗ theo các nhóm, bao gồm operating, investing, financing, income taxes và discontinued operations, cùng với các yêu cầu liên quan đến việc trình bày các chỉ tiêu tổng hợp.

Doanh nghiệp nên lập danh sách các khoản mục thu nhập và chi phí trọng yếu hiện có và đánh giá cách chúng được phân loại.

Đặc biệt, những doanh nghiệp có mô hình kinh doanh đa dạng, nhiều nguồn thu nhập hoặc có hoạt động tài chính đáng kể nên xem xét sớm các giao dịch có thể phát sinh vấn đề về phân loại.

Xác định các Management-defined Performance Measures

Doanh nghiệp cũng nên lập một danh sách các chỉ tiêu tài chính đang được sử dụng trong hoạt động quản trị và truyền thông với bên ngoài.

Ví dụ có thể bao gồm các chỉ tiêu được sử dụng để mô tả hiệu quả hoạt động nhưng không phải là chỉ tiêu tổng hợp được IFRS Accounting Standards quy định.

Không phải mọi chỉ tiêu quản trị đều tự động trở thành MPM. Doanh nghiệp cần đánh giá từng chỉ tiêu dựa trên các điều kiện của IFRS 18.

Nếu một chỉ tiêu thuộc phạm vi MPM, doanh nghiệp cần chuẩn bị thông tin về cách xác định, cách tính toán và mối liên hệ của chỉ tiêu này với các chỉ tiêu được IFRS quy định. IFRS 18 cũng yêu cầu MPM phải được trình bày, mô tả theo cách rõ ràng và không gây hiểu nhầm.

Rà soát hệ thống dữ liệu và phần mềm kế toán

Một thay đổi trên báo cáo tài chính thường kéo theo yêu cầu thay đổi ở tầng dữ liệu.

Doanh nghiệp cần xác định liệu hệ thống hiện tại có thể:

Phân loại các khoản thu nhập và chi phí theo yêu cầu mới.
Theo dõi dữ liệu đủ chi tiết để thực hiện tổng hợp và phân tách.
Truy xuất dữ liệu cho phần thuyết minh.
Tính toán và đối chiếu các MPM.
Lưu giữ dữ liệu cần thiết cho báo cáo so sánh.
Hỗ trợ kiểm tra và đối chiếu giữa sổ kế toán, báo cáo quản trị và báo cáo tài chính.

Đây là lý do IFRS 18 không nên được xem chỉ là một dự án của bộ phận kế toán. Tác động có thể liên quan đến Finance, Accounting, FP&A, IT, Internal Control, Investor Relations và các bộ phận tham gia lập báo cáo.

Chuẩn bị dữ liệu so sánh

IFRS 18 được áp dụng hồi tố, do đó doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm đến dữ liệu so sánh khi chuyển sang chuẩn mực mới.

Điều này có nghĩa là doanh nghiệp không nên chờ đến khi lập báo cáo tài chính năm 2027 mới bắt đầu chuẩn bị dữ liệu.

Thay vào đó, doanh nghiệp cần xác định sớm:

Những dữ liệu lịch sử nào cần được thu thập.
Dữ liệu hiện tại có đủ chi tiết hay không.
Có cần thay đổi cách mã hóa hoặc phân loại tài khoản hay không.
Có cần xây dựng bảng mapping giữa cấu trúc hiện tại và cấu trúc theo IFRS 18 hay không.
Ai chịu trách nhiệm kiểm tra và phê duyệt dữ liệu chuyển đổi.

IFRS 18 tác động thế nào đến quy trình lập báo cáo tài chính?

IFRS 18 có thể khiến quy trình lập báo cáo tài chính cần được thiết kế lại ở một số điểm.

Từ dữ liệu kế toán đến báo cáo tài chính

Trước đây, doanh nghiệp có thể tập trung nhiều vào việc đảm bảo số liệu ghi nhận đúng theo các chuẩn mực liên quan. Với IFRS 18, doanh nghiệp cần quan tâm thêm đến cách số liệu được phân loại, tổng hợp, phân tách và trình bày.

Do đó, quy trình lập báo cáo có thể cần bổ sung các bước kiểm tra:

Mapping tài khoản.
Kiểm tra phân loại thu nhập và chi phí.
Kiểm tra các chỉ tiêu tổng hợp.
Rà soát các khoản mục cần phân tách.
Xác định MPM.
Kiểm tra reconciliation của MPM.
Đối chiếu thông tin giữa báo cáo tài chính và các thông tin công khai khác.

Từ báo cáo tài chính đến báo cáo quản trị

Một điểm doanh nghiệp không nên bỏ qua là sự liên kết giữa financial reporting và management reporting.

Nếu một chỉ tiêu tài chính được ban lãnh đạo sử dụng thường xuyên và đồng thời xuất hiện trong thông tin công khai, doanh nghiệp cần đánh giá liệu chỉ tiêu đó có đáp ứng định nghĩa MPM hay không.

Vì vậy, quá trình chuẩn bị IFRS 18 nên có sự tham gia của cả bộ phận lập báo cáo tài chính và những người chịu trách nhiệm về báo cáo quản trị, kế hoạch tài chính và thông tin công bố.

Từ quy trình hiện tại đến quy trình kiểm soát mới

Khi cách phân loại và trình bày thay đổi, các kiểm soát liên quan cũng cần được xem xét.

Doanh nghiệp nên xác định:

Ai chịu trách nhiệm xác định phân loại?
Ai phê duyệt các judgment quan trọng?
Ai kiểm tra MPM?
Dữ liệu được lấy từ hệ thống nào?
Quy trình reconciliation được thực hiện ra sao?
Hồ sơ hỗ trợ cho các kết luận IFRS 18 được lưu trữ như thế nào?

Việc xác định rõ trách nhiệm ngay từ đầu sẽ giúp giảm rủi ro phát sinh sai sót trong quá trình lập báo cáo.

Lộ trình chuẩn bị IFRS 18 cho doanh nghiệp

Một lộ trình chuẩn bị IFRS 18 có thể được triển khai theo các bước chính sau:

Bước 1: Đánh giá tác động

Rà soát báo cáo tài chính hiện tại và xác định các khu vực có khả năng chịu tác động từ IFRS 18.

Bước 2: Phân tích khoảng cách

So sánh thực trạng của doanh nghiệp với yêu cầu của IFRS 18 để xác định các khoảng cách về chính sách kế toán, dữ liệu, hệ thống và quy trình.

Bước 3: Thiết kế giải pháp

Xây dựng phương án điều chỉnh chart of accounts, mapping dữ liệu, cấu trúc báo cáo, quy trình thuyết minh và các kiểm soát liên quan nếu cần thiết.

Bước 4: Chạy thử và kiểm tra

Doanh nghiệp nên thực hiện thử nghiệm trên dữ liệu thực tế để xác định liệu cấu trúc báo cáo mới có thể vận hành ổn định hay không.

Bước 5: Hoàn thiện chính sách và quy trình

Sau khi thử nghiệm, doanh nghiệp cần hoàn thiện tài liệu hướng dẫn, quy trình lập báo cáo và trách nhiệm của từng bộ phận.

Bước 6: Chuẩn bị dữ liệu so sánh

Do yêu cầu áp dụng hồi tố, dữ liệu phục vụ so sánh cần được chuẩn bị trước khi lập báo cáo tài chính năm đầu tiên áp dụng IFRS 18.

Những câu hỏi doanh nghiệp nên đặt ra trước 01/01/2027

Trước khi IFRS 18 có hiệu lực, doanh nghiệp có thể sử dụng một checklist đơn giản để đánh giá mức độ sẵn sàng:

Doanh nghiệp đã xác định các báo cáo và kỳ báo cáo chịu ảnh hưởng chưa?
Báo cáo lãi hoặc lỗ hiện tại đã được đánh giá theo yêu cầu phân loại mới chưa?
Doanh nghiệp đã xác định các khoản thu nhập và chi phí cần rà soát chưa?
Các MPM đang được sử dụng trong thông tin công khai đã được lập danh sách chưa?
Doanh nghiệp đã đánh giá dữ liệu cần thiết cho MPM chưa?
Hệ thống kế toán có thể cung cấp dữ liệu theo mức độ chi tiết cần thiết không?
Các yêu cầu về aggregation và disaggregation đã được đánh giá chưa?
Dữ liệu so sánh có thể được tái lập theo yêu cầu IFRS 18 không?
Quy trình kiểm soát và phê duyệt đã được cập nhật chưa?
Các bộ phận liên quan đã được đào tạo về những thay đổi chính chưa?

Nếu nhiều câu trả lời vẫn là “chưa”, đây là thời điểm phù hợp để doanh nghiệp bắt đầu đánh giá khoảng cách thay vì chờ đến khi lập báo cáo năm 2027.

IFRS 18 không chỉ là thay đổi cách trình bày báo cáo

IFRS 18 được thiết kế nhằm cải thiện cách doanh nghiệp truyền đạt thông tin về kết quả tài chính. Chuẩn mực tập trung vào việc tạo ra các chỉ tiêu tổng hợp bắt buộc nhất quán hơn, tăng tính minh bạch đối với các chỉ tiêu do ban lãnh đạo xác định và cải thiện cách tổng hợp, phân tách thông tin trong báo cáo tài chính.

Với doanh nghiệp, điều này đồng nghĩa với việc chuẩn bị IFRS 18 không nên chỉ giao cho một cá nhân hoặc một bộ phận vào thời điểm lập báo cáo tài chính.

Thay vào đó, doanh nghiệp cần xem xét toàn bộ chuỗi từ chính sách kế toán → dữ liệu → hệ thống → báo cáo quản trị → báo cáo tài chính → thuyết minh → kiểm soát.

Đặc biệt, khi thời điểm áp dụng 01/01/2027 đang đến gần, việc đánh giá tác động sớm sẽ giúp doanh nghiệp có thêm thời gian để xác định các điểm cần thay đổi, thử nghiệm quy trình và chuẩn bị dữ liệu so sánh.

Lời kết

IFRS 18 đánh dấu một thay đổi quan trọng trong cách doanh nghiệp trình bày và thuyết minh thông tin về hiệu quả tài chính. Ba nhóm nội dung cần đặc biệt lưu ý gồm các chỉ tiêu tổng hợp bắt buộc trên báo cáo lãi hoặc lỗ, Management-defined Performance Measures và yêu cầu về tổng hợp – phân tách thông tin.

Doanh nghiệp nên bắt đầu bằng việc đánh giá mức độ ảnh hưởng, xác định khoảng cách giữa quy trình hiện tại và yêu cầu mới, sau đó xây dựng lộ trình triển khai phù hợp với hệ thống dữ liệu, quy mô và đặc điểm hoạt động.

Bạn đang chuẩn bị cho IFRS 18 nhưng chưa xác định doanh nghiệp cần thay đổi từ đâu?

Đặt câu hỏi cho chuyên gia IFRS Auditing để được trao đổi về các yêu cầu của IFRS 18 và những nội dung doanh nghiệp cần rà soát trước thời điểm áp dụng.