Mùa kiểm toán BCTC năm 2026 diễn ra trong bối cảnh nhiều quy định mới về kế toán, thuế và hóa đơn điện tử đã được ban hành và bắt đầu áp dụng. Đáng chú ý, Thông tư 99/2025/TT-BTC về chế độ kế toán doanh nghiệp được áp dụng đối với năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026; từ ngày 01/07/2026, Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC thay đổi khuôn khổ pháp lý về hóa đơn, chứng từ điện tử. Đồng thời, các quy định mới về thuế thu nhập doanh nghiệp tiếp tục đặt ra yêu cầu doanh nghiệp rà soát chặt chẽ hơn về hồ sơ và điều kiện của các khoản chi được trừ.

Trong bối cảnh này, công tác chuẩn bị BCTC trước kiểm toán không nên chỉ tập trung vào việc hoàn tất sổ sách hoặc tập hợp chứng từ. Doanh nghiệp cần đánh giá trước các khu vực có rủi ro sai sót trọng yếu, đặc biệt đối với những khoản mục có tính xét đoán cao, giao dịch phát sinh gần ngày khóa sổ hoặc chịu tác động của các thay đổi pháp lý trong năm.

Bài viết dưới đây tổng hợp một số khu vực trọng yếu mà doanh nghiệp nên ưu tiên rà soát trước khi cung cấp BCTC và hồ sơ cho đơn vị kiểm toán.

1. Doanh thu và các khoản phải thu

Doanh thu là một trong những khoản mục thường có mức độ rủi ro cao do ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả kinh doanh và có thể liên quan đến nhiều cơ sở dẫn liệu như tính hiện hữu, tính đầy đủ, tính chính xác và đúng kỳ.

Đối với BCTC năm 2026, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý đến tính nhất quán giữa thời điểm phát sinh giao dịch, thời điểm ghi nhận doanh thu và thời điểm lập hóa đơn, nhất là các giao dịch phát sinh trong giai đoạn chuyển tiếp về quy định hóa đơn điện tử từ ngày 01/07/2026.

Một số nội dung cần rà soát gồm:

Doanh thu đã được ghi nhận đúng kỳ kế toán;
Các giao dịch bán hàng, cung cấp dịch vụ phát sinh sát ngày kết thúc kỳ kế toán;
Điều kiện ghi nhận doanh thu đối với các hợp đồng có nhiều nghĩa vụ hoặc điều khoản đặc thù;
Các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại;
Doanh thu chưa thực hiện và các khoản khách hàng thanh toán trước;
Doanh thu và công nợ phát sinh với các bên liên quan;
Khả năng thu hồi của các khoản phải thu quá hạn hoặc có dấu hiệu suy giảm khả năng thanh toán.

Doanh nghiệp nên thực hiện đối chiếu giữa hợp đồng, chứng từ giao nhận hoặc nghiệm thu, hóa đơn, sổ kế toán và dữ liệu kê khai thuế để xác định tính nhất quán của giao dịch.

Đối với các giao dịch phát sinh trước và sau ngày 31/12, việc rà soát cut-off có thể được thực hiện trên một khoảng thời gian phù hợp với đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp. Đây là thủ tục kiểm tra nội bộ nhằm nhận diện rủi ro và không phải là khoảng thời gian bắt buộc theo quy định pháp luật.

2. Hàng tồn kho

Hàng tồn kho có thể phát sinh đồng thời các rủi ro liên quan đến hiện hữu, đầy đủ, quyền và nghĩa vụ, định giá và phân loại. Do đó, việc đối chiếu số lượng tồn kho với sổ sách chỉ là một phần của quá trình rà soát.

Doanh nghiệp cần xem xét:

Tính thống nhất giữa số liệu trên hệ thống quản lý kho, sổ chi tiết và sổ cái;
Kết quả kiểm kê thực tế và việc xử lý các chênh lệch kiểm kê;
Hàng tồn kho chậm luân chuyển, lỗi thời, hư hỏng hoặc mất phẩm chất;
Hàng gửi bán, hàng nhận giữ hộ, hàng nhận gia công và hàng đang đi đường;
Phương pháp xác định giá trị hàng xuất kho;
Khả năng thu hồi của hàng tồn kho thông qua giá bán và các giao dịch phát sinh sau ngày kết thúc kỳ kế toán;
Cơ sở xác định và ghi nhận dự phòng giảm giá hàng tồn kho, nếu có.

Đối với các khoản mục có giá trị lớn hoặc có dấu hiệu suy giảm giá trị, doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ cơ sở xác định giá trị ghi nhận trên BCTC và các tài liệu hỗ trợ liên quan.

3. Tài sản cố định và chi phí xây dựng cơ bản dở dang

Tài sản cố định và chi phí xây dựng cơ bản dở dang thường phát sinh rủi ro tại các thời điểm ghi nhận, vốn hóa, đưa tài sản vào sử dụng, trích khấu hao và thanh lý.

Các nội dung cần rà soát bao gồm:

Tài sản đã hoàn thành và đưa vào sử dụng nhưng chưa được ghi nhận hoặc chưa bắt đầu trích khấu hao;
Các khoản chi phí được vốn hóa chưa phù hợp với bản chất và điều kiện ghi nhận;
Chi phí có đủ điều kiện vốn hóa nhưng đang được ghi nhận vào chi phí trong kỳ;
Tài sản đã thanh lý, nhượng bán nhưng chưa ghi giảm;
Tài sản không còn được sử dụng hoặc có dấu hiệu suy giảm giá trị;
Các công trình xây dựng dở dang kéo dài;
Hồ sơ nghiệm thu, bàn giao, quyết toán và đưa tài sản vào sử dụng.

Đối với doanh nghiệp áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC, cần đồng thời rà soát tính phù hợp của chính sách kế toán, hệ thống tài khoản, số dư đầu kỳ, số liệu so sánh và cách trình bày các chỉ tiêu liên quan trên BCTC.

4. Các khoản phải trả, chi phí phải trả và giao dịch bằng ngoại tệ

Đối với các khoản phải trả và chi phí, rủi ro trọng yếu thường liên quan đến tính đầy đủ và đúng kỳ. Doanh nghiệp cần đánh giá liệu tất cả nghĩa vụ đã phát sinh tại ngày kết thúc kỳ kế toán đã được ghi nhận đầy đủ hay chưa.

Các nội dung nên được rà soát gồm:

Hàng hóa, dịch vụ đã nhận nhưng chưa ghi nhận công nợ;
Chi phí phải trả cuối kỳ;
Tiền lương, tiền thưởng và các khoản phải trả người lao động;
Chi phí dịch vụ đã phát sinh nhưng chưa thanh toán;
Các khoản chi phí trả trước và phương pháp phân bổ;
Công nợ có số dư lâu ngày hoặc bất thường;
Các khoản vay và công nợ bằng ngoại tệ;
Tỷ giá sử dụng khi ghi nhận và đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ.

5. Thuế thu nhập doanh nghiệp và hồ sơ chứng minh chi phí được trừ

Năm 2026, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý đến việc cập nhật hồ sơ và cách xác định các khoản chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Bên cạnh các điều kiện chung về tính thực tế, tính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và hóa đơn, chứng từ, các quy định mới cũng đặt ra yêu cầu cụ thể hơn đối với hồ sơ của một số khoản chi.

Nghị định 320/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/12/2025 và quy định các khoản chi mua hàng hóa, dịch vụ và các khoản thanh toán khác từng lần có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt để đáp ứng điều kiện về chi phí được trừ. Đây không phải là quy định mới phát sinh riêng trong năm 2026, nhưng là nội dung cần được doanh nghiệp tiếp tục rà soát khi lập BCTC và xác định thu nhập chịu thuế năm 2026. Đáng lưu ý, Thông tư 20/2026/TT-BTC ngày 12/03/2026 đã hướng dẫn cụ thể hơn về thành phần hồ sơ đối với một số khoản chi. Chẳng hạn, trường hợp doanh nghiệp ủy quyền hoặc giao cho người lao động trực tiếp mua hàng hóa, dịch vụ phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh với giá trị từ 05 triệu đồng trở lên, hồ sơ cần xem xét cả quy chế tài chính, quy chế nội bộ hoặc quyết định ủy quyền; chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt của người lao động và chứng từ doanh nghiệp thanh toán lại cho người lao động.

Doanh nghiệp nên rà soát tập trung vào:

Hóa đơn, chứng từ và hồ sơ chứng minh bản chất của các khoản chi;
Hợp đồng, biên bản nghiệm thu, bàn giao và các tài liệu liên quan;
Chứng từ thanh toán, đặc biệt đối với các khoản chi thuộc diện phải thanh toán không dùng tiền mặt;
Hồ sơ ủy quyền hoặc quy định nội bộ trong trường hợp người lao động thanh toán thay doanh nghiệp;
Các khoản chi có điều kiện hoặc có yêu cầu hồ sơ đặc thù theo quy định thuế;
Các khoản chi có nguy cơ không đáp ứng điều kiện được trừ hoặc cần điều chỉnh khi xác định thu nhập chịu thuế.

6. Hóa đơn điện tử và dữ liệu kế toán – thuế

Từ ngày 01/07/2026, Nghị định 254/2026/NĐ-CP có hiệu lực, thay thế Nghị định 123/2020/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung liên quan. Đồng thời, Thông tư 91/2026/TT-BTC có hiệu lực và thay thế Thông tư 32/2025/TT-BTC.

Đối với doanh nghiệp có năm tài chính kết thúc ngày 31/12/2026, việc rà soát dữ liệu hóa đơn cần được thực hiện với sự lưu ý đặc biệt đối với các giao dịch phát sinh trước và sau ngày 01/07/2026.

Doanh nghiệp nên thực hiện đối chiếu:

Dữ liệu bán hàng → Hóa đơn điện tử → Sổ kế toán → Tờ khai thuế.

Các trường hợp cần xem xét gồm:

Hóa đơn lập khác thời điểm ghi nhận kế toán;
Hóa đơn điều chỉnh hoặc thay thế;
Hóa đơn có sai sót về thông tin;
Giao dịch phát sinh trước ngày 01/07/2026 nhưng việc xử lý hóa đơn được thực hiện sau thời điểm này;
Các giao dịch có thời điểm lập hóa đơn được quy định riêng theo tính chất hoạt động.

7. Các giao dịch và số dư với bên liên quan

Các giao dịch với bên liên quan cần được xem xét không chỉ ở góc độ hạch toán mà còn ở việc xác định mối quan hệ, bản chất giao dịch và yêu cầu trình bày, thuyết minh trên BCTC.

Doanh nghiệp nên cập nhật danh sách bên liên quan và đối chiếu với:

Công ty mẹ, công ty con và công ty liên kết;
Các đơn vị có cùng chủ sở hữu hoặc chịu sự kiểm soát chung;
Thành viên HĐQT/HĐTV và Ban Giám đốc;
Các cá nhân, tổ chức có quan hệ liên quan theo quy định;
Các khoản vay, cho vay;
Giao dịch mua bán hàng hóa, dịch vụ;
Chuyển nhượng tài sản;
Các khoản bảo lãnh hoặc hỗ trợ tài chính.

Việc lập và cập nhật Related Party Listing trước khi hoàn tất BCTC có thể hỗ trợ doanh nghiệp kiểm tra tính đầy đủ của thông tin cần trình bày và thuyết minh.

8. Các khoản ước tính kế toán, dự phòng và đánh giá khả năng hoạt động liên tục

Các khoản mục dựa trên ước tính và xét đoán của Ban Giám đốc thường có mức độ phức tạp cao hơn so với các giao dịch có chứng từ xác định rõ ràng.

Một số khu vực cần lưu ý gồm:

Dự phòng phải thu khó đòi;
Dự phòng giảm giá hàng tồn kho;
Dự phòng hoặc tổn thất các khoản đầu tư;
Chi phí phải trả;
Nghĩa vụ bảo hành;
Tổn thất tài sản;
Các nghĩa vụ hoặc khoản dự phòng khác.

Đối với từng khoản ước tính trọng yếu, doanh nghiệp nên chuẩn bị phương pháp tính toán, dữ liệu đầu vào, giả định sử dụng và các bằng chứng hỗ trợ để chứng minh cơ sở xác định số liệu trên BCTC.

Đánh giá khả năng hoạt động liên tục

Doanh nghiệp cũng cần đánh giá khả năng tiếp tục hoạt động trong tương lai gần, đặc biệt khi có các dấu hiệu như:

Dòng tiền hoạt động âm kéo dài;
Khoản vay hoặc nghĩa vụ tài chính đến hạn nhưng chưa có phương án thanh toán;
Lỗ lũy kế;
Khó khăn trong việc gia hạn hoặc tái cấp vốn;
Tranh chấp, kiện tụng trọng yếu;
Kế hoạch tái cấu trúc, thu hẹp hoặc chấm dứt hoạt động.

Việc đánh giá khả năng hoạt động liên tục cần được thực hiện trên cơ sở thông tin và sự kiện có liên quan, thay vì chỉ xem xét tại thời điểm lập BCTC.

Lời kết: Rà soát BCTC trước mùa kiểm toán không chỉ nhằm phát hiện sai sót về số liệu mà còn giúp doanh nghiệp đánh giá mức độ phù hợp của chính sách kế toán, hồ sơ chứng minh và thông tin trình bày trên BCTC trong bối cảnh pháp lý có nhiều thay đổi. Đối với BCTC năm 2026, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý sự giao thoa giữa Thông tư 99/2025/TT-BTC về chế độ kế toán, Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC về hóa đơn, chứng từ điện tử, cùng các quy định mới về thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế GTGT. Việc xác định sớm các khu vực rủi ro trọng yếu, hoàn thiện hồ sơ và xử lý các vấn đề còn tồn tại trước khi cung cấp BCTC cho kiểm toán viên sẽ góp phần nâng cao chất lượng thông tin tài chính và hỗ trợ quá trình kiểm toán được thực hiện hiệu quả hơn.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị cho mùa kiểm toán 2026? Liên hệ IFRS Auditing để trao đổi về nhu cầu kiểm toán BCTC và các vấn đề chuyên môn cần lưu ý.

Lưu ý: Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin tham khảo chung và được cập nhật theo các quy định được công bố tại thời điểm biên soạn. Việc áp dụng quy định pháp luật cần được xem xét trên cơ sở đặc điểm hoạt động, giao dịch và hồ sơ thực tế của từng doanh nghiệp.